Заглавен, нефункционален и опасен. Така сè повеќе се опишува застојот во Ормускиот теснец. Речиси во четврти месец, кризата во иранското крајбрежје е обележана од взаемни блокади. Техеран наплатува и до два милиони долари (1,73 милиони евра) за безбеден премин низ теснецот, додека САД спроведуваат поморска блокада, враќајќи ги бродовите за извоз на иранска нафта. Ваквите меѓусебни блокади не предизвикаа резултати кои би биле клучни за разрешница. Некои ирански бродови успеваат да се протнат, а азиски транспортни фирми се согласуваат да плаќаат патарини и покрај тоа што таквите давачки се спротивни на меѓународното поморско право. Неколку пати заглавените и кревки преговори меѓу САД и Иран за повторно отворање на Ормускиот теснец во меѓувреме предизвикуваат ризик од ескалација во поширок регионален конфликт.
Која страна прва ќе попушти?
И покрај посредничките напори на Пакистан и предложениот меморандум од една страница насочен кон прекин на непријателствата и повторно отворање на теснецот, се чини дека ниту една од двете страни не е подготвена да го направи првиот чекор.
Данија Тафер, извршен директор на тинк-тенкот Галф Интернешенел форум со седиште во Вашингтон, смета дека променливите воени закани на Трамп со намера да го зголеми притисокот врз Иран, можеби се враќаат како бумеранг. „Иранскиот одговор го сугерира спротивното“, анализира Тафер за ДВ и додава дека „тие тоа го толкуваат како недостаток на волја на САД да ја ескалираат војната“. Претседателот Доналд Трамп се соочува со зголемен притисок и на домашен терен, но и во странство, да избегне натамошни воени дејствија, а сојузниците од Заливот како Саудиска Арабија, Обединетите Арапски Емирати и Катар, повикуваат на воздржаност. Растечките цени на нафтата и зголемената домашна инфлација, дополнително ја усвитуваат политичката атмосфера во пресрет на среднорочните избори во САД закажани за ноември годинава.
Приходите од нафта на Иран брзо опаѓаат
Во меѓувреме Иран губи околу 435 милиони долари дневно, од кои речиси две третини се главно од извоз на сурова нафта, се проценките на Мијад Малеки, виш соработник во Фондацијата за одбрана на демократиите, од април годинава. Тоа значи дека со блокадата на САД што до петокот веќе траеше 39 дена, јавните финансии на Иран претрпеле загуби од околу 17 милијарди долари. Според Малеки, на ова треба да се додадат и дополнителни 144 милијарди долари економска штета предизвикана од нападите на САД и Израел во првите недели од војната. Бурџу Озчелик, виш истражувач во Кралскиот институт за обединети услуги со седиште во Лондон, смета дека Иран можеби и се стекнал со „непропорционална предност“ преку своите ракетни напади врз бродови и врз соседите од Заливот, но сега е „тешко погоден“ од нарушувањето на сопствениот извоз на нафта. „И покрај фалбите на Техеран за отпорноста на режимот, неговата економија не е отпорна на блокадите“, вели Озчелик за ДВ.
Заливските држави среде вкрстен оган
Експертите застојот го сметаат за опасна војна на нервите. И САД и Иран сметаат дека времето тече во нивна полза. Но, земјите од Заливот се помалку склони на ризик и економски изложени. Нивната фрустрација се зацврсти во координиран притисок за дипломатски пробив. Државите од Заливот од Трамп бараат да ги одложи плановите за натамошни напади и да им даде повеќе време на преговорите. Во приватни разговори, тие предупредиле дека замрзнатиот конфликт би ги загрозил плановите за транзиција на нивните економии од фосилни горива.
DW
