Американскиот претседател Доналд Трамп се залага за проширување на т.н. Аврамски договори, при што дури и Иран би можел да стане дел од нова коалиција. Но што точно претставува овој договор и дали иницијативата има реални шанси за успех?
Договорот е краток, со обем од едвај две страници и релативно нејасна содржина: се однесува на декларации за намера во областите мир, подготвеност за дијалог и соработка во науката, уметноста, медицината и трговијата. Конкретни мерки, сепак, не се детално разработени. Аврамските договори – именувани по библиската фигура што се смета за заеднички предок на христијанството, јудаизмот и исламот – се иницијатива од првиот претседателски мандат на Трамп, со цел да се подобрат односите меѓу Израел, САД и повеќе исламски држави.
Сега американскиот претседател јавно ги повика и другите земји од Блискиот и Средниот Исток да се приклучат кон овој формат. Оваа иницијатива доаѓа во момент кога се водат преговори за евентуален договор во контекст на војната со Иран. Во објава на неговата платформа Трут Соушл, Трамп ги наведе Саудиска Арабија, Катар, Пакистан, Турција, Египет и Јордан како потенцијални нови партнери.
Старт на „светска коалиција“?
Трамп призна дека некои држави можеби ќе се двоумат, но нагласи дека „повеќето треба да бидат подготвени и спремни“ да придонесат за евентуален договор со Иран, кој би бил „далеку поисториски настан“. Според него, особено Саудиска Арабија и Катар треба брзо да реагираат. Земјите што ќе одбијат, како што наведе, покажуваат „лоши намери“ и не би требало да бидат дел од идниот договор.
И покрај постојните тензии и длабоки непријателства, Трамп претстави визија за обединет Блиски Исток. „Регионот би бил обединет, моќен и економски силен – можеби како ниеден друг во светот“, напиша тој. Дури и Иран, кој е главен противник на Израел, беше вклучен во оваа визија. Според Трамп, доколку Техеран постигне договор со САД, би било „чест“ да стане дел од „невидена светска коалиција“.
Што се Аврамските договори?
Аврамските договори потекнуваат од првиот мандат на Трамп. Во 2020 година, неговата администрација посредуваше во историско приближување меѓу Израел и неколку држави. Обединетите Арапски Емирати, Бахреин, Мароко и Судан ги нормализираа односите со Израел. Минатата година, кон договорите се приклучи и поранешната советска република Казахстан, иако таа веќе од 1992 година имаше дипломатски односи со Израел.
Овие договори се сметаат за прв случај на нормализација меѓу Израел и арапски држави по мировните договори со Египет во 1979 година и Јордан во 1994 година. Поддржувачите на иницијативата укажуваат на растечки регионални проекти и зголемена трговија меѓу партнерите. Особено меѓу Израел и Обединетите Арапски Емирати беа потпишани бројни договори, вклучително и петгодишен договор за размена на знаења во земјоделството.
На меѓународен план, договорите беа оценети како дипломатски пробив. Тие исто така го нарушија досегашниот консензус дека нормализацијата со Израел е можна само по решавање на израелско-палестинскиот конфликт и воспоставување на решение со две држави.
DW
